Các khuyến cáo về thời gian dùng màn hình theo độ tuổi do các tổ chức y tế đưa ra và có khác biệt giữa các nguồn — bài này về cách tổ chức thực tế trong gia đình.
Câu hỏi thường gặp là "một ngày cho con dùng bao nhiêu phút". Đó là câu hỏi hợp lý nhưng nó chỉ là một trong bốn yếu tố, và không phải yếu tố quan trọng nhất.
Bốn yếu tố, không chỉ một
Thời lượng — yếu tố duy nhất thường được bàn.
Nội dung. Ba mươi phút xem một chương trình phù hợp lứa tuổi khác hẳn ba mươi phút xem các đoạn video ngắn nối tiếp nhau không kiểm soát.
Cách dùng. Xem một mình khác với xem cùng người lớn có trao đổi. Với trẻ nhỏ, sự khác biệt này lớn: có người lớn cùng xem và nói chuyện về nội dung biến việc xem thành một hoạt động có tương tác.
Thay thế cái gì. Đây là yếu tố quyết định và ít được nhắc. Nửa giờ màn hình thay cho nửa giờ ngồi chờ ở phòng khám khác với nửa giờ thay cho thời gian chơi ngoài trời hoặc thời gian ngủ.
Câu hỏi hữu ích hơn "bao nhiêu phút": việc này đang thay chỗ của cái gì trong ngày của con?
Ba ranh giới đáng giữ ở mọi lứa tuổi
Không dùng trước giờ ngủ. Khoảng một giờ trước khi đi ngủ, và thiết bị không để trong phòng ngủ. Đây là ranh giới có cơ sở rõ nhất và cũng dễ giữ nhất vì nó gắn với một mốc thời gian cố định.
Không dùng trong bữa ăn — của trẻ và của cả nhà.
Không dùng như công cụ dỗ trẻ đang khóc, trừ các tình huống thật sự đặc biệt. Lý do thực tế: khi màn hình trở thành cách xử lý cảm xúc, trẻ không học được cách khác, và việc đòi màn hình lúc khó chịu trở thành thói quen.
Theo lứa tuổi
Trẻ rất nhỏ. Các khuyến cáo đều nghiêng về việc hạn chế tối đa, trừ gọi video với người thân — vốn là hoạt động có tương tác thật.
Tuổi mẫu giáo. Nội dung chọn lọc, thời lượng ngắn, và tốt nhất là có người lớn cùng xem. Ở tuổi này, việc người lớn nói chuyện về những gì vừa xem là phần tạo ra giá trị.
Tuổi tiểu học. Bắt đầu phân biệt được các loại sử dụng: học, sáng tạo, giải trí, liên lạc. Đây là lúc đáng bắt đầu dạy con tự nhận biết mình đang dùng vào việc gì.
Tuổi thiếu niên. Ranh giới cứng ít hiệu quả hơn; thứ hiệu quả hơn là thoả thuận và việc giữ được cuộc trao đổi mở về những gì con gặp trên mạng.
Đặt ranh giới sao cho giữ được
Bốn nguyên tắc, dựa trên thứ thực tế chạy được:
Ranh giới theo tình huống dễ giữ hơn ranh giới theo phút. "Không dùng trong bữa ăn và sau tám giờ tối" dễ thực hiện hơn "mỗi ngày bốn mươi phút" — vốn đòi ai đó đếm và tranh luận mỗi ngày.
Nói trước khi bắt đầu, không nói khi đang xem. Thống nhất trước: xem hết tập này rồi tắt. Việc tắt giữa chừng gây phản ứng mạnh hơn nhiều và nó tạo ra xung đột không cần thiết.
Báo trước vài phút. "Còn năm phút nữa" giúp trẻ chuyển trạng thái, thay vì bị cắt đột ngột.
Có sẵn việc thay thế. Tắt màn hình mà không có gì tiếp theo thì phản ứng là tất yếu. Chuẩn bị một hoạt động khác — ra ngoài, một trò chơi, một việc nhà làm cùng.
Khi trẻ phản ứng mạnh
Phản ứng khi bị dừng là bình thường, nhất là ở tuổi nhỏ.
Ba điều giúp được: giữ nhất quán — nếu quy tắc đổi theo mức độ phản ứng, trẻ học được rằng phản ứng mạnh thì được thêm; không thương lượng trong lúc trẻ đang khóc; và nói lại quy tắc vào lúc bình thường, không phải lúc đang xung đột.
Và nếu phản ứng rất mạnh và kéo dài mỗi lần, đó là dấu hiệu nên giảm dần thay vì cắt đột ngột — và đáng xem lại xem màn hình có đang là cách chính để con xử lý buồn chán hay khó chịu không.
Phần khó nhất: chính người lớn
Đây là yếu tố quyết định nhất và ít được nói.
Trẻ học cách dùng thiết bị bằng cách quan sát người lớn trong nhà nhiều hơn bằng các quy tắc được nói ra. Nếu bữa ăn nào cha mẹ cũng cầm điện thoại, quy tắc không dùng trong bữa ăn không có cơ sở.
Hai việc thực tế: áp dụng các ranh giới ở trên cho cả người lớn trong các thời điểm chung — bữa ăn, giờ trước khi ngủ; và khi phải dùng điện thoại cho công việc trước mặt con, nói rõ đang làm gì.
Điều này không đòi người lớn hoàn hảo. Nhưng nó đòi sự nhất quán ở vài thời điểm cụ thể trong ngày.
Một cách nghĩ gọn
Thay vì cố đạt một con số phút, trả lời ba câu mỗi tuần: con có đủ vận động không; con có ngủ đủ không; và con có đủ thời gian chơi tự do và chơi cùng người khác không.
Nếu ba câu đều ổn, thời gian màn hình còn lại hiếm khi là vấn đề. Nếu một trong ba câu không ổn, đó mới là chỗ cần điều chỉnh — và màn hình thường là một trong các nguyên nhân chứ không phải nguyên nhân duy nhất.
Câu hỏi nào hữu ích hơn hỏi bao nhiêu phút?
Việc này đang thay chỗ của cái gì trong ngày của con — thay thời gian chờ khác hẳn thay thời gian chơi ngoài trời hay thời gian ngủ.
Ba ranh giới đáng giữ ở mọi lứa tuổi?
Không dùng trong khoảng một giờ trước khi ngủ và không để thiết bị trong phòng ngủ, không dùng trong bữa ăn, và không dùng để dỗ trẻ đang khóc.
Vì sao ranh giới theo tình huống dễ giữ hơn?
Vì nó không đòi ai đó đếm và tranh luận mỗi ngày — không dùng trong bữa ăn và sau tám giờ tối thực hiện được, còn bốn mươi phút mỗi ngày thì khó.
Yếu tố quyết định nhất là gì?
Chính người lớn — trẻ học cách dùng thiết bị bằng cách quan sát người trong nhà nhiều hơn bằng các quy tắc được nói ra.
