Vài tháng trước khi con vào lớp một, phần lớn gia đình lo cùng một thứ: con đã biết đọc chưa, đã viết được chưa, có bị tụt lại so với các bạn không.
Đây là mối lo hợp lý, nhưng nó tập trung vào yếu tố không phải yếu tố quyết định nhất.
Những gì thật sự quan trọng ở tháng đầu
Hỏi giáo viên lớp một xem trẻ nào vào lớp thuận lợi, câu trả lời thường xoay quanh năm thứ — và chỉ một trong đó liên quan tới chữ nghĩa:
Tự phục vụ được. Tự mặc áo, tự đi vệ sinh, tự mở hộp cơm, tự cất đồ. Nghe nhỏ nhặt, nhưng một lớp bốn mươi học sinh mà nhiều em chưa tự làm được các việc này thì cả lớp mất rất nhiều thời gian, và chính đứa trẻ đó thấy bất lực.
Ngồi yên và tập trung được một khoảng. Không cần lâu — mười lăm tới hai mươi phút với một việc là đủ ở tuổi này.
Nghe và làm theo chỉ dẫn nhiều bước. "Con cất vở vào cặp, lấy bút chì ra, rồi ngồi xuống" — trẻ theo được chuỗi ba bước thì vào lớp thuận lợi hơn nhiều.
Nói được nhu cầu của mình. Con muốn đi vệ sinh, con không hiểu, con bị bạn làm đau. Trẻ không nói được thì giáo viên không biết, và các vấn đề nhỏ tích lại.
Chơi và xử lý xung đột với bạn. Chia đồ chơi, chờ tới lượt, không đánh khi tức.
Về chữ và số
Cần nói rõ để gia đình bớt lo: chương trình lớp một được thiết kế cho trẻ chưa biết đọc biết viết. Việc dạy chữ là việc của nhà trường.
Thứ có ích hơn việc biết đọc trước là các nền tảng của việc học đọc, và chúng hình thành qua sinh hoạt bình thường:
Nghe kể chuyện và hiểu câu chuyện — biết chuyện có đầu có cuối, kể lại được.
Nhận ra âm trong từ — chơi các trò về vần, tìm từ bắt đầu bằng cùng một âm.
Vốn từ. Đây là yếu tố dự báo mạnh nhất, và nó xây bằng việc nói chuyện với con nhiều, về nhiều chủ đề.
Vận động bàn tay — cầm nắm, vẽ, cắt dán, xâu hạt. Cơ tay chưa đủ khoẻ thì viết rất mệt, và đó là nguyên nhân thật của việc nhiều trẻ ngại viết.
Với trẻ đã tự biết đọc trước khi vào lớp — điều này xảy ra và hoàn toàn bình thường — thì cũng không cần làm gì thêm. Lợi thế đó thường san bằng trong một hai năm đầu.
Những gì không cần
Các lớp luyện chữ trước. Ngoài chi phí, có một rủi ro thật: trẻ học cách cầm bút hoặc viết nét không đúng thì sau đó phải sửa, và sửa khó hơn học mới.
Học trước chương trình lớp một. Trẻ đã biết hết nội dung sẽ chán trong giờ, và sự chán đó ở tháng đầu tiên định hình thái độ với việc học.
Đồ dùng học tập đắt tiền. Danh sách của trường là đủ.
Lo về việc con chưa bằng bạn. Ở tuổi sáu, khoảng cách vài tháng phát triển là rất lớn giữa các trẻ, và nó không dự báo gì về sau.
Ba tháng trước khi vào
Bốn việc gia đình làm được, và không việc nào cần học thêm:
Điều chỉnh giờ giấc dần. Đưa giờ ngủ và giờ dậy về gần với lịch đi học, bắt đầu từ vài tuần trước — không phải tuần cuối.
Cho con tự làm những việc mình vẫn làm hộ. Đây là việc có tác dụng lớn nhất và nó cần thời gian, vì trẻ làm chậm và người lớn hay sốt ruột.
Đi thăm trường trước. Cho con thấy lớp học, sân chơi, nhà vệ sinh, và đường đi. Sự quen thuộc giảm lo lắng đáng kể.
Nói về trường một cách bình thường. Không doạ — "đi học cô phạt đấy" là câu tạo ra nỗi sợ trước cả khi bắt đầu. Cũng không hứa quá — "đi học vui lắm" rồi ngày đầu không vui thì trẻ thấy bị lừa.
Tháng đầu tiên
Bốn điều nên biết trước:
Mệt là bình thường. Ngày học dài hơn hẳn ở mẫu giáo, và nhiều trẻ về nhà cáu gắt hoặc khóc trong vài tuần đầu. Đây là phản ứng bình thường, không phải dấu hiệu có vấn đề ở trường.
Hỏi con về ngày đi học theo cách cụ thể. "Hôm nay con chơi với ai?" hoặc "có gì buồn cười không?" cho câu trả lời; "hôm nay ở lớp thế nào?" thường nhận được "bình thường".
Giữ liên lạc với giáo viên — một tin nhắn ngắn trong tháng đầu, hỏi con thích nghi ra sao. Giáo viên thấy những thứ gia đình không thấy.
Không so sánh với bạn cùng lớp. Câu "bạn đọc được rồi mà sao con chưa" là câu gây hại nhiều nhất trong giai đoạn này.
Khi có dấu hiệu con gặp khó
Ba dấu hiệu nên trao đổi với giáo viên, sau khi đã qua tháng đầu:
Không muốn đi học kéo dài, kèm khóc hoặc đau bụng buổi sáng.
Không kết bạn được với ai sau vài tháng.
Tiến bộ rất chậm so với lớp ở một mặt cụ thể, dù đã có thời gian.
Cách xử lý cho cả ba giống nhau: gặp giáo viên, mô tả những gì thấy ở nhà, và hỏi họ thấy gì ở lớp. Phần lớn vấn đề ở giai đoạn này giải quyết được khi cả hai bên cùng biết — và giải quyết sớm thì dễ hơn nhiều.
Con cần biết đọc trước khi vào lớp một không?
Không — chương trình lớp một được thiết kế cho trẻ chưa biết đọc biết viết, và việc dạy chữ là việc của nhà trường.
Kỹ năng nào quan trọng nhất ở tháng đầu?
Tự phục vụ được, ngồi tập trung một khoảng, nghe theo chỉ dẫn nhiều bước, nói được nhu cầu của mình, và chơi được với bạn.
Nền tảng nào giúp học đọc?
Nghe và kể lại được câu chuyện, nhận ra âm trong từ, vốn từ phong phú, và vận động bàn tay đủ khoẻ để cầm bút không mệt.
Trẻ mệt và cáu trong vài tuần đầu có đáng lo không?
Không — ngày học dài hơn hẳn ở mẫu giáo nên đây là phản ứng bình thường, không phải dấu hiệu có vấn đề ở trường.
