Mỗi trẻ có nhịp phát triển riêng; nếu bạn lo về phát triển của con, hãy trao đổi với bác sĩ nhi hoặc chuyên gia phát triển trẻ.
Áp lực lên cha mẹ trẻ nhỏ hiện nay khá lớn: con nhà người ta đọc được lúc bốn tuổi, con mình thì chưa. Câu hỏi đáng đặt không phải "có nên dạy sớm" mà là "trẻ đang học trong trạng thái nào".
Chơi không phải phần thưởng sau khi học
Với trẻ dưới sáu tuổi, chơi là hình thức học chính, không phải thời gian nghỉ giữa các buổi học.
Trong lúc chơi tự do, trẻ luyện những thứ khó dạy trực tiếp: điều chỉnh cảm xúc, thương lượng với bạn, thử và sửa, giữ tập trung vào việc mình chọn.
Nhóm kỹ năng này dự báo kết quả học tập về sau tốt hơn việc biết chữ sớm — và không luyện được bằng giờ học có người hướng dẫn từng bước.
Chữ và số: khi nào và thế nào
Không có mốc tuổi chung, và trẻ sẵn sàng ở những thời điểm khác nhau. Điều đáng theo là dấu hiệu quan tâm của trẻ: hỏi về chữ, chỉ vào chữ trên biển hiệu, muốn viết tên mình.
Khi trẻ tỏ ra quan tâm, hãy đáp lại — đó là thời điểm hiệu quả nhất và không gây căng thẳng.
Cách làm phù hợp ở tuổi này là gắn vào hoạt động thật: đọc sách cùng nhau, đếm khi bày bát, viết tên lên tranh con vẽ. Không phải ngồi bàn với vở luyện chữ.
Điều quan trọng hơn cả biết chữ: vốn từ và khả năng nói. Trẻ được nói chuyện nhiều có nền tốt hơn cho việc đọc sau này, và đây là thứ cha mẹ nào cũng làm được.
Dấu hiệu trẻ đang bị học quá sớm
Sợ hoặc tránh hoạt động liên quan tới chữ số.
Chỉ làm khi được thưởng, không còn hứng thú tự thân.
Thay đổi giấc ngủ hoặc ăn uống trong giai đoạn tăng cường học.
Hỏi "con làm đúng chưa" liên tục thay vì tập trung vào việc đang làm.
Cái mất ở đây không phải vài tháng tiến độ, mà là mối quan hệ của trẻ với việc học — thứ khó lấy lại hơn nhiều.
Chọn môi trường cho trẻ
Quan sát trong một buổi: trẻ có thời gian chơi tự do không, hay lịch kín các hoạt động có hướng dẫn? Người lớn nói chuyện với trẻ hay chỉ điều khiển trẻ? Có bao nhiêu trẻ trên một người lớn?
Hỏi: trẻ mới vào được làm quen thế nào; trường xử lý ra sao khi trẻ có xung đột với bạn; và trường nói gì khi cha mẹ hỏi về dạy chữ.
Câu trả lời cho câu cuối cho biết nhiều về quan điểm giáo dục của nơi đó, hơn là bảng thành tích hay chương trình quảng cáo.
Điều cha mẹ làm được mỗi ngày
Nói chuyện nhiều, và hỏi câu mở. "Con thấy gì ở sân chơi hôm nay?" hiệu quả hơn "hôm nay con vui không?".
Đọc sách cùng nhau, và cho trẻ dừng lại hỏi. Đọc hết một cuốn không quan trọng bằng cuộc trò chuyện quanh nó.
Cho trẻ tự làm những việc trẻ làm được, kể cả khi chậm và không gọn: mặc áo, bày bàn, rót nước. Đây là nơi tính tự lập hình thành.
Cho thời gian không có gì để làm. Trẻ luôn được lấp kín thời gian thì không học được cách tự khởi động một việc.
Vận động ngoài trời mỗi ngày. Ảnh hưởng tới giấc ngủ, chú ý và cả thị lực.
So với trẻ khác
Khoảng dao động bình thường ở tuổi này rất rộng. Hai trẻ cùng bốn tuổi có thể cách nhau nhiều tháng về ngôn ngữ hoặc vận động mà cả hai đều phát triển bình thường.
Điều đáng chú ý không phải trẻ chậm hơn bạn cùng tuổi ở một kỹ năng, mà là trẻ mất kỹ năng đã có, hoặc có khác biệt lớn ở nhiều mặt cùng lúc. Khi đó nên hỏi ý kiến chuyên môn — sớm thì can thiệp hiệu quả hơn nhiều.
Có nên dạy con đọc trước khi vào lớp một?
Nếu trẻ tỏ ra quan tâm thì hãy đáp lại một cách tự nhiên qua hoạt động thật. Dạy theo lịch khi trẻ chưa quan tâm thường tạo phản ứng ngược.
Trẻ chưa biết chữ lúc năm tuổi có đáng lo không?
Khoảng dao động ở tuổi này rất rộng. Đáng chú ý hơn là vốn từ, khả năng nói và kỹ năng xã hội của trẻ.
Chọn trường mầm non nên xem gì?
Thời gian chơi tự do, cách người lớn nói chuyện với trẻ, số trẻ trên một người lớn, và cách trường xử lý xung đột giữa trẻ.
Khi nào nên hỏi ý kiến chuyên môn?
Khi trẻ mất kỹ năng đã có, hoặc có khác biệt lớn ở nhiều mặt phát triển cùng lúc. Can thiệp sớm hiệu quả hơn nhiều.
