Bố trí không gian sống: những gì có cơ sở và những gì là quy ước văn hoá

Bài này phân biệt giữa các yếu tố có cơ sở thực tế về sức khoẻ và sinh hoạt, và các quy ước thuộc về văn hoá và tín ngưỡng. Không nhằm khẳng định hay phủ nhận giá trị tinh thần của nhóm thứ hai.

Truyền thống bố trí không gian sống ở Việt Nam chứa cả hai loại nội dung: những điều có lý do thực tế rõ ràng, và những quy ước mang ý nghĩa văn hoá. Cả hai đều tồn tại lâu và thường được nói lẫn nhau.

Những điều có cơ sở thực tế rõ

Hướng nhà và ánh sáng. Ở khí hậu nhiệt đới, hướng nhà quyết định lượng nắng trực tiếp vào buổi chiều, và điều đó ảnh hưởng trực tiếp tới nhiệt độ trong nhà cùng chi phí làm mát. Đây là vật lý, không phải quy ước.

Thông gió chéo. Cửa hoặc cửa sổ ở hai phía đối diện cho không khí lưu thông. Nhà chỉ có một mặt thoáng thì ẩm và bí — quan sát này là cơ sở của nhiều lời khuyên truyền thống.

Giường không đặt ngay dưới luồng gió mạnh hoặc dưới luồng điều hoà thổi trực tiếp. Lý do thực tế về sức khoẻ, đặc biệt với người có vấn đề về hô hấp.

Lối đi thông thoáng. Không bày vật cản ở lối đi và cầu thang. Lý do là an toàn, và nó quan trọng nhất với người lớn tuổi và trẻ nhỏ.

Ánh sáng tự nhiên ở nơi làm việc và học tập. Có ảnh hưởng tới sự tỉnh táo và tới mắt.

Tách nơi ngủ khỏi nơi ồn. Ảnh hưởng tới chất lượng giấc ngủ, thứ ảnh hưởng tới gần như mọi mặt sức khoẻ.

Những điều thuộc về quy ước văn hoá

Nhóm này gồm các quy tắc về hướng theo năm sinh, về số lượng và vị trí mang ý nghĩa tốt xấu, về màu sắc theo bản mệnh, và về ngày giờ thực hiện các việc.

Chúng không có cơ sở kiểm chứng được theo phương pháp khoa học, nhưng chúng có ý nghĩa thật với nhiều người: sự an tâm, cảm giác được chuẩn bị, và sự liên tục với truyền thống gia đình.

Xem nhẹ nhóm này là bỏ qua một phần thật của đời sống nhiều gia đình. Coi nó là căn cứ kỹ thuật cũng không đúng. Cách hợp lý là biết mình đang dùng loại lý do nào.

Khi hai bên không thống nhất trong gia đình

Tình huống thường gặp: một người muốn bố trí theo quy ước, một người muốn theo tiện dụng.

Cách xử lý thực tế: tách các quyết định thành hai nhóm.

Nhóm có hệ quả thực tế rõ — hướng nắng, thông gió, an toàn lối đi, vị trí nơi ngủ — nên quyết theo lý do thực tế, và giải thích bằng hệ quả cụ thể chứ không bằng việc phủ nhận niềm tin của người kia.

Nhóm không có hệ quả thực tế — màu sắc, vị trí trang trí, hướng kê một số đồ — thì nhường được, và việc nhường này mua được sự yên tâm cho người trong gia đình với chi phí bằng không.

Phần lớn xung đột trong nhóm thứ hai không đáng để tranh.

Khi thuê người tư vấn

Nếu gia đình muốn mời người tư vấn theo truyền thống, hai điều đáng lưu ý:

Hỏi rõ chi phí trước, và chi phí cho những thay đổi mà lời tư vấn dẫn tới. Có trường hợp lời tư vấn kéo theo sửa chữa lớn.

Cẩn trọng với các lời tư vấn tạo áp lực về hậu quả nghiêm trọng nếu không làm theo, kèm yêu cầu chi tiêu lớn hoặc mua vật phẩm cụ thể từ chính người tư vấn. Đây là mô hình có động cơ xung đột rõ.

Và với các thay đổi về kết cấu — đục tường, đổi vị trí cầu thang, thay đổi hệ thống điện nước — bắt buộc phải có ý kiến của người có chuyên môn xây dựng, độc lập với người tư vấn về bố trí.

Sáu việc cải thiện không gian sống mà ai cũng làm được

Mở thêm đường thông gió nếu có thể, dù chỉ là một cửa sổ nhỏ ở phía đối diện.

Che nắng chiều ở mặt bị nắng trực tiếp — mái che, cây, hoặc rèm phản nhiệt.

Dọn vật cản ở lối đi và lắp thêm đèn ở cầu thang.

Đưa bàn học và bàn làm việc tới gần cửa sổ.

Giảm đồ trong phòng ngủ, và tách nơi làm việc khỏi nơi ngủ nếu có chỗ.

Xử lý ẩm ở nơi ẩm — đây là yếu tố ảnh hưởng sức khoẻ rõ nhất và thường bị bỏ lâu nhất.

Sáu việc này có hiệu quả cảm nhận được và không phụ thuộc vào việc bạn tin điều gì.