Một người học một khoá kỹ năng — ngoại ngữ, phần mềm, kỹ năng nghề. Học đủ buổi, làm đủ bài, nhận chứng chỉ. Ba tháng sau, kỹ năng đó không được dùng và đã mờ đi phần lớn.
Đây là kết cục phổ biến nhất của việc học ở tuổi đi làm, và phần lớn nguyên nhân được quyết định trước khi khoá học bắt đầu.
Bốn nguyên nhân
Không có chỗ dùng ngay sau khoá. Đây là nguyên nhân lớn nhất. Kỹ năng không được dùng trong vài tuần đầu sau khi học thì mất rất nhanh.
Khoá dạy mức giới thiệu, công việc cần mức làm được. Khoảng cách giữa "hiểu cách làm" và "làm được một mình" lớn hơn nhiều người nghĩ, và nhiều khoá dừng ở vế đầu.
Học nội dung chung, việc thật cần bối cảnh cụ thể. Bài tập mẫu trong khoá khác với dữ liệu thật, quy trình thật, và ràng buộc thật ở nơi làm việc.
Không ai ở nơi làm việc chờ kết quả. Kỹ năng mới thường phải cạnh tranh với cách làm cũ vốn đã quen và đã chạy được.
Chọn khoá: ba câu hỏi về phần thực hành
Ngoài các câu hỏi thông thường về nội dung và giảng viên, ba câu này dự báo tốt nhất việc bạn có dùng được không:
"Học xong tôi làm được cụ thể việc gì, một mình?" Câu trả lời tốt là một việc cụ thể. Câu trả lời "nắm được kiến thức nền tảng" nghĩa là khoá đó ở mức giới thiệu.
"Trong khoá tôi tự làm bao nhiêu, xem bao nhiêu?" Xem người khác làm không tạo ra năng lực. Tỉ lệ thời gian tự làm là chỉ số quan trọng hơn tổng số giờ.
"Tôi có làm được trên dữ liệu hoặc tình huống của chính mình không?" Khoá cho phép mang việc thật của mình vào có giá trị cao hơn hẳn — vì bạn vừa học vừa làm xong một việc thật.
Và một câu hỏi thứ tư nếu khoá dài: "có gì sau khi khoá kết thúc không" — nhóm học viên, buổi hỏi đáp, quyền xem lại tài liệu.
Xây chỗ dùng trước khi học
Đây là việc có tác dụng lớn nhất và gần như không ai làm.
Trước khi đăng ký, xác định một việc thật bạn sẽ làm bằng kỹ năng đó trong vòng một tháng sau khoá. Không phải "áp dụng vào công việc" mà cụ thể: làm lại báo cáo hằng tháng bằng công cụ mới, dịch tài liệu này, dựng quy trình kia.
Ba lợi ích: bạn học với một mục tiêu cụ thể nên chú ý đúng phần cần; bạn biết ngay khoá có dạy phần đó không; và sau khoá có sẵn việc để bắt đầu.
Nếu không nghĩ ra được một việc như vậy, đó là thông tin đáng chú ý — có thể bạn chưa thật sự cần kỹ năng này lúc này.
Hai tuần sau khoá: giai đoạn quyết định
Kỹ năng mới mờ nhanh nhất trong giai đoạn này. Ba việc:
Làm việc đã định trong vòng hai tuần. Không hoàn hảo cũng được — làm xong một lần quan trọng hơn làm đẹp.
Chấp nhận lần đầu chậm và vụng. Người vừa học xong làm một việc mất gấp ba lần so với cách cũ, và đó là lý do phần lớn người quay lại cách cũ ngay lần đầu. Biết trước điều này giúp vượt qua nó.
Ghi lại chỗ mắc và hỏi — hỏi giảng viên nếu còn liên hệ được, hỏi nhóm học viên, hoặc tự tìm. Các chỗ mắc lần đầu là phần bạn thật sự học.
Khi nơi làm việc không tạo điều kiện
Tình huống thật: bạn học một kỹ năng, về nơi làm thì quy trình cũ vẫn chạy và không ai cần cách mới.
Ba cách xử lý:
Làm một việc nhỏ và cho thấy kết quả thay vì đề xuất đổi cả quy trình. Một bản báo cáo làm theo cách mới, nhanh hơn và rõ hơn, thuyết phục hơn mọi lập luận.
Tìm chỗ dùng ngoài công việc chính — một dự án cá nhân, giúp một người quen, làm thêm một việc nhỏ.
Nói với quản lý trước khi học, không sau. Nếu họ biết bạn sắp học gì và có thể giao một việc dùng tới nó, khả năng bạn dùng được tăng hẳn. Và nhiều nơi hỗ trợ một phần học phí nếu được hỏi.
Tự kiểm sau ba tháng
Ba câu, trả lời thật:
Tôi đã dùng kỹ năng này bao nhiêu lần?
Nếu chưa lần nào — vì không có việc, vì quên cách làm, hay vì cách cũ nhanh hơn?
Nếu học lại, tôi sẽ chọn khác ở điểm nào?
Câu thứ hai chỉ ra cần làm gì tiếp: không có việc thì tìm việc; quên cách làm thì xem lại tài liệu và làm một lần; còn nếu cách cũ thật sự nhanh hơn cho công việc của bạn, đó là kết luận hợp lệ — và nó cho bạn biết khoá tiếp theo nên chọn khác.
Câu thứ ba là câu đáng ghi lại. Sau hai ba khoá học, các ghi chép này cho bạn biết mình học kiểu nào thì dùng được — và đó là thông tin giá trị hơn bất cứ khoá học đơn lẻ nào.
Vì sao học xong thường không dùng được?
Nguyên nhân lớn nhất là không có chỗ dùng ngay sau khoá — kỹ năng không được dùng trong vài tuần đầu thì mất rất nhanh.
Câu hỏi nào dự báo tốt nhất khi chọn khoá?
Học xong tôi làm được cụ thể việc gì một mình, trong khoá tôi tự làm bao nhiêu so với xem bao nhiêu, và có làm được trên tình huống của chính mình không.
Việc có tác dụng lớn nhất là gì?
Xác định trước khi đăng ký một việc thật sẽ làm bằng kỹ năng đó trong vòng một tháng sau khoá.
Vì sao nhiều người quay lại cách cũ?
Vì lần đầu làm theo cách mới mất gấp ba lần thời gian — biết trước điều này giúp vượt qua giai đoạn đó.
